Uwaga dla trenera: Przećwicz „Trzystopniową formułę rozumienia dziecka" na przykładzie przypadku.
Metoda: Analiza przypadku.
Materiały: Karty przypadków.
1. Przedstawienie formuły: Trener wyjaśnia trzystopniową formułę:
„Budując z dzieckiem most empatii, wykonujemy trzy kroki:
1) Słuchaj, aby zrozumieć, a nie po to, by odpowiedzieć.
2) Odzwierciedl jak lustro to, co zauważyłeś ('Wygląda na to, że ta sytuacja bardzo cię przytłoczyła').
3) Uznaj i potwierdź emocję dziecka ('To bardzo naturalne, że tak się czujesz; każdy na twoim miejscu czułby podobnie')." 2. Analiza przypadku: Omów przypadek „dziecka, które straciło miejsce w kolejce w stołówce i z tego powodu krzyknęło na kolegę". Uczestnicy analizują krok po kroku, jak podejść do dziecka, wykorzystując te trzy kroki.
„Drodzy uczestnicy, rozważymy teraz przypadek, z którym możecie spotkać się w każdej chwili w praktyce. Jest bardzo znajomy, lecz kryje głębokie znaczenia. Wyobraźcie go sobie:
Przypadek: Ali ma dziesięć lat. Sześć miesięcy wcześniej trafił do placówki, a w jego historii występują poważne zaniedbania i lęk związany z dostępem do zasobów (głód i niepewność). Tego dnia w stołówce podawane jest jego ulubione danie. Ali z radością staje w kolejce i cierpliwie czeka. Właśnie gdy nadchodzi jego kolej, starsze, trzynastoletnie dziecko mieszkające w tym samym korytarzu lekko odpycha go ramieniem i wchodzi przed niego.
Ali na chwilę zamiera. Po kilku sekundach jego twarz robi się czerwona, zaciska pięści i krzyczy tak głośno, że słyszy go cała stołówka: 'Co ty robisz? Wszyscy są przeciwko mnie; wszystko mi zabieracie! Nienawidzę ciebie i tej placówki!' Następnie mocno uderza trzymaną tacą o stół. Wszyscy w stołówce odwracają się i patrzą na Alego."
„Drodzy uczestnicy, jeśli najpierw spojrzymy na ogromną reakcję Alego przez okulary dorosłego, co zobaczymy? 'To tylko kolejka; po 30 sekundach dostałby jedzenie. Jakie porywcze i trudne dziecko.' Zdejmijmy teraz te okulary i załóżmy okulary empatii. Ali doświadczył w przeszłości zaniedbania; jego prawa, przestrzeń i bezpieczeństwo były wielokrotnie naruszane. Kolejka po jedzenie nie jest dla niego zwykłą kolejką; symbolizuje 'jego prawa, widoczność, wysiłek i sprawiedliwość'. Kiedy ktoś wchodzi przed niego, pierwotna część mózgu Alego (ciało migdałowate) natychmiast przechodzi w tryb Przetrwania/Zagrożenia i wysyła sygnał: 'Znów naruszają twoje prawa; znów cię pomijają; zaatakuj, aby się ochronić!' Reakcja Alego nie dotyczy wyłącznie tej chwili, lecz głębokiego poczucia niesprawiedliwości stworzonego przez jego przeszłość."
Analiza interwencji z użyciem „Trzystopniowej formuły rozumienia dziecka"
Trener dzieli grupę na zespoły trzy- lub czteroosobowe i prosi, aby przećwiczyły, jak opiekun podchodzący do Alego mógłby zarządzić kryzysem zgodnie z formułą:
Kiedy Ali krzyczy i uderza tacą, nie będziemy wołać z daleka: 'Uspokój się, nie krzycz, czekaj na swoją kolej' - nie będziemy termometrem. Natychmiast podejdziemy do Alego i zejdziemy do poziomu jego oczu. Gdy Ali krzyczy, nie będziemy mu przerywać ani bronić się słowami: 'Ale nie wolno podnosić głosu'. Po prostu spojrzymy mu w oczy i z pełną uwagą pozwolimy mu uwolnić silną emocję.
Ponieważ mózg Alego znajduje się w strefie czerwonej, nie potrafi on dostrzec własnego uczucia. Wykorzystując moc nazywania RULER, odzwierciedlimy mu jego emocję:
„Ali, jesteś teraz bardzo zły i twoja twarz zrobiła się czerwona. Ponieważ zabrano ci miejsce w kolejce, na które cierpliwie czekałeś, czujesz się głęboko skrzywdzony i pominięty. Rozumiem cię."
Zwróć uwagę, że nie akceptujemy zachowania Alego polegającego na uderzeniu tacą o stół ani krzyku; potwierdzamy jego głębokie poczucie niesprawiedliwości.
„Wiem, że czekasz tutaj od kilku minut, Ali. To bardzo bolesne, gdy ktoś wchodzi przed ciebie właśnie wtedy, gdy nadchodzi twoja kolej. Każdy na twoim miejscu czułby się głęboko skrzywdzony i zły. To bardzo naturalne, że tak się czujesz."
„Drodzy opiekunowie, wiecie, co zmieni się w mózgu Alego, gdy zastosujemy te trzy kroki? Ali pomyśli: 'Dorosły przede mną mnie nie karze; ten dorosły mnie rozumie; jestem tutaj i mam wartość', a alarm zagrożenia w jego mózgu zacznie się stopniowo wyłączać. Dopiero gdy Ali się uspokoi i przejdzie do górnej części mózgu - trybu Logicznego - możemy przejść do etapu 'Granice i rozwiązywanie problemów':
'Ali, to bardzo naturalne, że złościsz się, gdy ktoś traktuje cię niesprawiedliwie, ale nie mogę pozwolić ci uderzać tacą o stół. Teraz, gdy jesteś spokojny, czy pójdziemy razem porozmawiać z drugim dzieckiem i obronić twoje prawa, używając strategii Lisa lub Sowy oraz komunikatów „ja"?'
Pytam teraz: czy w waszej placówce są dzieci, które - podobnie jak Ali - wchodzą w strefę czerwoną podczas walki o zasoby lub prawa? Jak waszym zdaniem zmieniłaby się sytuacja, gdybyście od dziś podchodzili do nich, stosując te trzy kroki?"