Eğitimciye Not: "3 Aşamada Çocuğu Anlama Formülü"nü bir vaka üzerinden pratik ettirin.
Yöntem: Vaka Analizi.
Kullanılacak Materyal: Vaka kartları.
1. Formülün Sunumu: Eğitimci 3 aşamalı formülü açıklar:
"Çocukla empati köprüsü kurarken şu 3 adımı izliyoruz:
1) Cevap vermek için değil, anlamak için dinleyin.
2) Fark ettiğiniz şeyi ayna gibi yansıtın ('Bu durum seni çok bunaltmış görünüyor').
3) Duygusuna hak verip onaylayın ('Böyle hissetmen çok normal, kim olsa aynı şeyi hissederdi')." 2. Vaka Analizi: "Yemekhanede sırasını kaybeden ve bu yüzden arkadaşına bağıran bir çocuk" vakası ele alınır. Katılımcılardan bu 3 adımı kullanarak çocuğa nasıl yaklaşacaklarını adım adım analiz etmeleri istenir.
"Değerli arkadaşlar, şimdi sahada her an karşılaşabileceğiniz, çok tanıdık ama arkasında derin anlamlar barındıran bir vakayı masaya yatırıyoruz. Lütfen gözünüzün önüne getirin:
Vaka: 10 yaşındaki Ali, kuruma 6 ay önce kabul edilmiş, geçmiş öyküsünde ciddi ihmal ve kaynaklara ulaşma (açlık, belirsizlik) kaygısı olan bir çocuğumuz. O gün yemekhanede en sevdiği yemek çıkmıştır. Ali neşeyle sıraya girer ve sabırla bekler. Tam sıra ona gelmişken, arkadan gelen daha büyük bir çocuk (13 yaşındaki koridor arkadaşı) Ali'yi omzuyla hafifçe ittirerek önüne geçer.
Ali o an adeta donakalır. Birkaç saniye sonra yüzü kıpkırmızı olur, yumruklarını sıkar ve tüm yemekhanenin duyacağı bir sesle: 'Sen ne yapıyorsun! Herkes üstüme geliyor, her şeyi elimden alıyorsunuz! Senden de bu kurumdan da nefret ediyorum!' diye bağırır ve elindeki yemek tepsisini masaya hızla vurur. Yemekhanedeki herkes dönüp Ali'ye bakar."
"Arkadaşlar, Ali'nin bu devasa tepkisine önce Yetişkin Gözlüğüyle bakarsak ne görürüz? 'Altı üstü bir sıra, 30 saniye sonra yemeğini alacaktı, ne kadar hırçın ve uyumsuz bir çocuk.' Şimdi bu gözlüğü çıkarıp Empati Gözlüğünü takalım. Ali geçmişinde ihmal edilmiş; yani hakları, alanı ve güvenliği sürekli çiğnenmiş bir çocuk. O yemek sırası Ali için sadece yemek sırası değil; 'hakkı, görünürlüğü, emeği ve adaleti' temsil ediyor. Önüne geçildiğinde Ali'nin ilkel beyni (amigdalası) anında Hayatta Kalma/Tehdit moduna geçiyor ve ona şu sinyali veriyor: 'Yine hakkın yeniyor, yine yok sayılıyorsun, kendini korumak için saldır!' Ali'nin tepkisi o ana değil, geçmişinin yarattığı o büyük adaletsizlik hissinedir."
"3 Adımda Çocuğu Anlama Formülü" İle Müdahale Analizi
Eğitimci, grubu 3-4 kişilik alt ekiplere ayırır ve Ali'nin yanına giden bir bakım verenin bu krizi, formüle göre nasıl yöneteceğini çalıştırır:
Ali bağırdığında ve tepsiyi vurduğunda ona uzaktan 'Sakin ol, bağırma, sıranı bekle' diye bağırmayacağız (Termometre olmayacağız). Hemen Ali'nin yanına gidip, onunla göz hizasına ineceğiz. Ali feryat ederken onun sözünü kesmeyeceğiz, 'Ama sesini yükseltmen doğru değil' diye savunmaya geçmeyeceğiz. Sadece gözlerinin içine bakıp, tüm dikkatimizle onun o yoğun duygusunu boşaltmasına izin vereceğiz.
Ali'nin beyni kırmızı bölgede olduğu için hissini göremiyor. RULER'ın isimlendirme gücünü kullanarak onun duygusunu ona yansıtacağız:
"Ali, şu an çok öfkelisin ve yüzün kıpkırmızı olmuş. Sabırla beklediğin sıran elinden alındığı için çok büyük bir haksızlığa uğramış ve yok sayılmış hissediyorsun, seni anlıyorum."
Dikkat edin, Ali'nin tepsiyi masaya vurmasını veya bağırmasını (davranışı) onaylamıyoruz; yaşadığı o derin 'haksızlık' hissini (duyguyu) onaylıyoruz.
"Burada dakikalardır beklediğini biliyorum Ali. Tam sıra sana gelmişken önüne geçilmesi çok kırıcı. Senin yerinde kim olsa kendini çok haksızlığa uğramış ve öfkeli hissederdi, böyle hissetmen çok normal."
"Değerli bakım verenler; bu 3 adımı uyguladığımızda Ali'nin beyninde ne değişir biliyor musunuz? Ali, 'Karşımdaki yetişkin beni cezalandırmıyor, beni anlıyor, ben buradayım ve değerliyim' diyecek ve beynindeki tehlike alarmı yavaşça kapanacaktır. Ali sakinleşip üst kat beynine (Mantık moduna) geçtiğinde ancak o zaman 'Sınır ve Problem Çözme' adımına geçebiliriz:
'Ali, haksızlığa uğradığında öfkelenmen çok normal ama tepsiyi masaya vurmana izin veremem. Şimdi sakinleştiğine göre gel o arkadaşının yanına birlikte gidelim ve hakkımızı 'Tilki' ya da 'Baykuş' stratejisiyle, Ben diliyle arayalım, ne dersin?'
Şimdi soruyorum size; kurumda Ali gibi 'kaynak veya hak' savaşına girip kırmızı bölgeye geçen çocuklarınız var mı? Onlara bugünden sonra bu 3 adımla yaklaştığınızda sahnede neyin değişeceğini hayal ediyorsunuz?"