3. Adım: Problem çözme becerisi

Eğitimciye Not: Katılımcıların çocuk adına sorunu çözen bir yargıç olmak yerine, çocukların kendi çözümlerini üretmelerini sağlayacak "Düşün-Konuş-Dinle" adımlarını içselleştirmelerini sağlayın.

Yöntem: Küçük Grup Çalışması.

Kullanılacak Materyal: Çalışma kağıtları, "Çözüm Üret, Kullan!" senaryo kartları.

Uygulama Adımları:

1. Ebeveynin/Bakım Verenin Rolü: Eğitimci rehberdeki temel ilkeyi aktarır:

"Çocuğumuz bir sorun yaşadığında onun adına sorunu çözmek veya kimin haklı olduğuna karar veren bir yargıç olmak yerine, ona hangi hayvan stratejisini kullandığını sormalı ve çözüme kılavuzluk etmeliyiz. Amacımız çocukların kaplumbağa veya köpek balığı olmak yerine, duruma göre tilki ya da baykuş stratejilerini kullanmalarını sağlamaktır."

2. "Düşün-Konuş-Dinle" Zinciri Uygulaması: Gruplara bir problem senaryosu verilir.

Katılımcılar, çocukların kriz anında önce durup duruma göre strateji düşünmesini, ardından karşı tarafla yapıcı konuşmasını ve son olarak karşı tarafın ihtiyacını dinlemesini sağlayacak müdahale adımlarını yapılandırır.

Senaryo Dağıtımı: Katılımcılar 3-4 kişilik gruplara ayrılır. Her gruba aşağıdaki senaryolardan biri verilir:

Senaryo 1: İki çocuk aynı bilgisayarı kullanmak istiyor, ikisi de "Ben önce geldim" diyor ve tartışma büyüyor.

Senaryo 2: Bir çocuk arkadaşının eşyasını izinsiz aldı, öbürü öfkeyle "Hırsız!" diye bağırıyor.

Senaryo 3: Grup oyununda bir çocuk kurallara uymadı, diğerleri onu oyundan dışlamak istiyor.

• DÜŞÜN (Dur ve Değerlendir): Bakım veren, kavga eden çocuklara anında çözüm üretmez. Önce her iki çocuğu da sakinleşmeye davet eder ve şu soruları sırayla sorar:

"Şu an ne hissediyorsun? Bir kelimeyle söyle." (Duyguyu isimlendirme)

"Tam olarak ne oldu? Sen anlat." (Olayı kendi gözünden aktarma)

"Peki sen ne istiyordun?" (İhtiyacı netleştirme)

Bu sorular çocuğun beynini "tepki modundan" çıkarıp "düşünme moduna" sokar. Bakım veren bu aşamada yargılamaz, sadece dinler ve yönlendirir.

• KONUŞ (Yapıcı İfade): Çocuktan, öğrendiği "Ben Dili"ni kullanarak yaşadığı sorunu karşı tarafa anlatması istenir. Bakım veren gerekirse şu kalıpla başlatır:

"Sen bunu 'Ben dili' ile anlatabilir misin? 'Sen her zaman...' demek yerine 'Ben... hissettim çünkü...' diye başla."

Çocuk ifade ederken bakım veren araya girmez. Konuşma bittiğinde hangi hayvan stratejisini kullandığını sorar:

"Şu an hangi hayvan gibi davrandın? Köpek Balığı mı, Kaplumbağa mı, yoksa başka biri mi?"

• DİNLE (Karşı Tarafı Anlama): Şimdi sıra diğer çocuktadır. Bakım veren ona da aynı "Ben Dili" formatını kullandırır ve ilk çocuktan sadece dinlemesini ister — araya girmeden, itiraz etmeden. Süreç bittiğinde her iki çocuğa şu soru yöneltilir:

"Karşı taraf ne hissediyordu? Onun ihtiyacı neydi?"

Bu soru çocuğu perspektif almaya — yani empati kurmaya — zorlar. Bakım veren iki tarafın ihtiyaçlarını tahtaya/kağıda yazar ve şunu sorar:

"Her ikinizin de ihtiyacı karşılanabilir mi? Hangi çözüm her ikisi için de işe yarar? Tilki mi, Baykuş mu?"

Büyük Grup Paylaşımı: Her grup senaryosunu ve buldukları çözümü kısaca paylaşır. Eğitimci şu soruyla tartışmayı derinleştirir:

"Gerçek hayatta bu zincirin en zor halkası hangisi: Düşün mü, Konuş mu, Dinle mi? Neden?"