Wskazówka dla trenera: Pomóż uczestnikom dostrzec, że mówienie „Nie" narzucanym lub przekraczającym granice prośbom znajomych, sąsiadów czy innych osób w codziennym życiu nie jest kłótliwością; jest umiejętnością asertywną chroniącą dobrostan psychiczny.
Metoda: Wyjaśnienie za pomocą metafory i analiza przypadku.
Materiały: Tablica oraz przykłady z życia codziennego.
„Drodzy uczestnicy, w codziennym życiu sąsiedzi, krewni lub osoby z naszego otoczenia mogą czasem wysuwać niesprawiedliwe żądania, które przekraczają nasze granice i lekceważą nasze plany. Mogą to robić poprzez presję emocjonalną, odwołując się do «dobroci», «sąsiedzkiej pomocy» czy mówiąc «Zachowujesz się niegrzecznie», albo poprzez naciskający ton - strategię Rekina. W takiej chwili nasze działanie ma ogromne znaczenie:
Jeśli stajesz się „Termometrem": Działasz zgodnie z temperaturą otoczenia. Kiedy druga osoba coś ci narzuca, możesz wybuchnąć, krzyczeć i kłócić się; albo przeciwnie - wycofać się, przyjąć niechciane zadanie, aby nie wyjść na osobę nieuprzejmą, a następnie przez wiele dni żywić urazę. W obu przypadkach nie chronisz swojej granicy.
Jeśli stajesz się „Termostatem": Nie pozwalasz, aby presja drugiej osoby determinowała twoją reakcję. Zachowujesz bezpieczny dystans emocjonalny. Nie biorąc impulsywnego lub natarczywego zachowania osobiście, odpowiadasz spokojnie, lecz stanowczo, i regulujesz emocjonalną temperaturę sytuacji własnym spokojem. Nie musisz krzyczeć, aby chronić granicę; wypowiadasz się jasno."
Przypadek: Masz za sobą bardzo intensywny i męczący tydzień. Z niecierpliwością czekasz na weekend spędzony samotnie w domu, na odpoczynek i uporządkowanie myśli. W sobotni poranek dzwoni dzwonek do drzwi. Otwierasz i widzisz sąsiada z piętra wyżej, trzymającego klucze. Zdenerwowanym, natarczywym i całkowicie narzucającym tonem - w stylu Rekina - mówi:
„Ayşe/Ahmet, muszę pilnie wyjechać z miasta. Zostawiam ci klucz na weekend. Dwa razy dziennie wejdź do naszego mieszkania, nakarm kota, daj mu wodę i podlej kwiaty. Nie chcę żadnych sprzeciwów; w końcu jesteśmy sąsiadami. Po co mieszkać obok siebie, jeśli nie będziemy sobie pomagać? Zostawiam to tobie!" Zanim zdążysz odpowiedzieć, sąsiad kładzie klucze na stole i zaczyna odchodzić.
Analiza przypadku krok po kroku w „Trybie Termostatu"
Trener pyta uczestników: „Jak możemy zastosować w tej sytuacji profesjonalny komunikat «ja», nie zamieniając relacji we wrogość, ale również nie rezygnując z tak potrzebnego weekendowego odpoczynku?"
Plan asertywnej interwencji zostaje przedstawiony na tablicy w trzech krokach:
1. Stwórz bezpieczny dystans emocjonalny (wewnętrzny termostat)
Kiedy sąsiad kładzie klucz na stole i wywiera presję poprzez poczucie winy, na trzy sekundy wycisz prymitywne reakcje mózgu: „Nie wypada odmówić; zgódź się" (Bierna) albo „Co za brak szacunku; zabierz klucz i odejdź" (Agresywna). Zrób głęboki wydech. Uświadom sobie, że pośpiech i narzucanie należą do sąsiada, a nie do ciebie, i stwórz dystans emocjonalny. Wyprostuj się i nawiąż wyraźny kontakt wzrokowy.
2. Odzwierciedl sytuację drugiej osoby (zacznij bez oskarżeń)
Jeśli zaczniesz bezpośrednio od zdania „Jesteś bezmyślny", stajesz się termometrem. Zamiast tego rozpocznij od zdania pokazującego, że dostrzegasz trudność sytuacji drugiej osoby:
„Pani Esro, słyszę i rozumiem, że pojawiła się pilna sytuacja i że znajduje się pani pod dużą presją, aby znaleźć rozwiązanie dotyczące domu na czas wyjazdu."
3. Użyj asertywnego komunikatu „ja" i określ własną granicę
Po okazaniu zrozumienia dla drugiej osoby jasno i bez wahania przedstaw własną granicę oraz potrzebę:
„...Jednak ja również mam za sobą bardzo intensywny i wyczerpujący tydzień. Naprawdę potrzebuję spędzić ten weekend na pełnym odpoczynku w domu i poświęcić czas sobie. Dlatego nie mogę podjąć się tej odpowiedzialności w ten weekend i nie mogę przyjąć klucza. Jeśli pani chce, możemy szybko rozważyć inne rozwiązanie, na przykład poprosić innego sąsiada. Co pani o tym sądzi?"
Po zakończeniu analizy trener zwraca się do grupy i pyta:
„Drodzy uczestnicy, ile razy w codziennym życiu rezygnowaliśmy z własnych praw i wpadaliśmy w Trójkąt Bierny, ponieważ nie potrafiliśmy powiedzieć «Nie» sąsiadowi, przyjacielowi lub krewnemu? Im częściej będziemy ćwiczyć umiejętność pozostawania „Termostatem" i stosować komunikaty „ja" w codziennym życiu, tym lepiej ochronimy się przed niepotrzebnym obciążeniem stresem. Co, waszym zdaniem, zmieni się, gdy przeniesiemy tę umiejętność do pracy z dziećmi w placówce i do własnego życia?"